Ιστολόγιο

Βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής σας!

στρες

Τι είναι το στρες;

Τι είναι το στρες;

Το στρες είναι ένας έμφυτος μηχανισμός του οργανισμού μας που δημιουργεί εγρήγορση, τόσο σε σωματικό όσο και σε ψυχικό επίπεδο, άρα μια διαδικασία ενεργοποίησης του σώματός μας. Αποτελεί μια απόκριση του οργανισμού σε απαιτητικές συνθήκες. Αυτή η ενεργοποίηση μπορεί να είναι αρνητική η θετική, ανάλογα με το πώς το άτομο βιώνει την κατάσταση. Για παράδειγμα ένας ερασιτέχνης αθλητής ποδοσφαίρου, όταν παίζει το αγαπημένο του άθλημα βιώνει μια ενεργοποίηση του σώματός του, κάτι όμως που του αρέσει γιατί δε βιώνει την κατάσταση ως αρνητική. Αν ο αθλητής ποδοσφαίρου όμως είναι επαγγελματίας και στον αγώνα με βαθμολογική αξία η ομάδα του βρίσκεται πίσω στο σκορ, κατά πάσα πιθανότητα το στρες/ η ενεργοποίηση που βιώνει θα έχει αρνητικό πρόσημο. Δεν βιώνεται δηλαδή ως κάτι θετικό.

– Τι είναι το στρες: το στρες είναι μία διαδικασία ενεργοποίησης του οργανισμού/ σώματος

Υπεύθυνο για την ενεργοποίηση του στρες είναι το αυτόνομο νευρικό σύστημα, δηλαδή το νευρικό σύστημα που λειτουργεί χωρίς τη συνειδητή μας προσοχή. Οργανικά πρόκειται για μια βιοχημική αντίδραση που τροφοδοτεί το σώμα μας με μεγάλες ποσότητες ενέργειας, ώστε να μπορέσουμε να ανταποκριθούμε σε έντονες καταστάσεις. Αποτέλεσμα είναι τόσο οι σωματικές όσο και οι ψυχικές λειτουργίες μα ς να βρίσκονται σε έντονη διέγερση, δηλαδή σε κατάσταση επιφυλακής για την καλύτερη δυνατή προσαρμογή και ανταπόκριση σε αυτές τις έντονες καταστάσεις, που μπορεί είναι έντονα ή απειλητικά ερεθίσματα και γεγονότα. Μόλις παρουσιαστεί ένα τέτοιο γεγονός ή απλά ερέθισμα, το αυτόνομο νευρικό σύστημα δίνει εντολή για άμεση εγρήγορση ώστε όλες οι απαραίτητες λειτουργίες να είναι πανέτοιμες να αντιμετωπίσουν επίσης άμεσα το γεγονός ή ερέθισμα. Το στρες λοιπόν δεν είναι τίποτα παραπάνω από μια προσαρμοστική λειτουργία του οργανισμού μας (ψυχική και σωματική) στα ερεθίσματα του περιβάλλοντος. Για το λόγο αυτό το στρες ονομάστηκε μεταξύ άλλων μηχανισμός πάλης ή φυγής , προσαρμοστικός μηχανισμός και μηχανισμός συναγερμού.

– Τι είναι το στρες: το στρες είναι έμφυτο

Γιατί συμβαίνει το στρες άμεσα;

Ως γνωστών το νευρικό μας σύστημα χωρίζεται σε κεντρικό και σε αυτόνομο νευρικό σύστημα. Το πρώτο εκτελεί λειτουργίες στις οποίες συμμετέχει η συνειδητή μας βούληση, για παράδειγμα το βούρτσισμα των δοντιών, το σιδέρωμα των ρούχων, το μαγείρεμα, κ.τ.λ. όλες δηλαδή οι διαδικασίες που σχετίζονται με κάτι που επιδιώκουμε συνειδητά είναι αρμοδιότητα του κεντρικού νευρικού συστήματος.

Το αυτόνομο νευρικό σύστημα σε αντίθεση με το κεντρικό δεν χρειάζεται τη συνειδητή μας βούληση για να θέσει σε λειτουργία μηχανισμούς. Ας δούμε για παράδειγμα την αναπνοή, την εφίδρωσή, την κυκλοφορία του αίματος, τους κτύπους της καρδιάς και όλες τις λειτουργίες που συντελούνται στον οργανισμό μας που δεν απαιτούν την συνειδητή μας συμμετοχή. Είναι λειτουργίες που θα ήταν απλά αδύνατον να ελέγξουμε κάθε στιγμή και να διεκπεραιώνονται σωστά. Γίνεται λοιπόν κατανοητό γιατί έχουμε την ανάγκη ύπαρξης του αυτόνομου νευρικού συστήματος.

– Τι είναι το στρες: το στρες είναι άμεσο

Γιατί όμως το στρες είναι αρμοδιότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος;

Αν το στρες χρειαζόταν την συνειδητή μας προσοχή για να ξεκινήσει τη λειτουργία του σίγουρα θα είχαμε χάσει πολύ σημαντικό χρόνο για την άμεση και την όσο το δυνατόν καλύτερη ανταπόκριση μας σε αυτό που προκάλεσε το στρες, δηλαδή στην έντονη ή απειλητική συνθήκη.

Ακολουθούν μερικά παραδείγματα για το πώς το στρες λαμβάνει χώρα χωρίς τη συνειδητή μας προσοχή:

1. Παράδειγμα

Ένα οδηγός αυτοκινήτου περνάει από έναν πεζόδρομο όπου το όρια ταχύτητας είναι 30. Κάποια στιγμή ανύποπτα το δρόμο πετάγεται μια μπάλα. Ο οδηγός χωρίς να το σκεφτεί πολύ πατάει απότομα φρένο.

Τι συνέβη στον οδηγό;

Ο οδηγός προφανώς πορευόταν στον συγκεκριμένο δρόμο και μόλις είδε την μπάλα έκανε υποσυνείδητα το συνειρμό ότι πιθανότατα κάποιο παιδί μικρής ηλικία θα τα τρέξει να την πάρει. Αυτή η συνθήκη μεταφράστηκε ακαριαία ως ενδεχόμενο απειλής για το μικρό παιδί που θα ακολουθούσε την μπάλα. Ο οδηγός σε χρόνο τάχιστο πατάει φρένο και η ενδεχόμενη απειλή (να χτυπήσει με το όχημα το μικρό παιδί) αποφεύχθηκε.

Σχήμα 1.

Ο οδηγός βλέπει το έντονο ερέθισμα που είναι η μπάλα. Άμεσα ξυπνάει ο μηχανισμός του στρες. Αυτός διεγείρει έντονα όλα τα συστήματα που χρειάζονται. Διεγείρεται λοιπόν το σώματα, το συναίσθημα του φόβου που θέλει να αποφεύγει την απειλή δηλαδή το ενδεχόμενο να τραυματιστεί ένα παιδί που θα ακολουθούσε την μπάλα, κάτι που σε πολύ γρήγορο χρόνο μέσω της νόησης σκέφτηκε ο οδηγός.

Αν ο οδηγός δεν είχε το μηχανισμό του στρες και την εγρήγορση που επιφέρει τότε θα έχανε πολύτιμο χρόνο, εφόσον όλες οι αντιδράσεις του θα πραγματοποιούνταν σε πολύ αργότερο ρυθμό.

– Τι είναι το στρες: το στρες είναι αυτόνομο

2. Παράδειγμα

Ένας πεζός περπατάει ανέμελα στο δρόμο, όταν κάποια στιγμή ακούει τα ελαστικά αυτοκίνητου και τον ήχο της κόρνας σε πολύ κοντινή απόσταση. Ο πεζός τρομάζει και βρίσκεται ακαριαία σε κατάστασης επιφυλακής με όλες του τις λειτουργίες σε εγρήγορση (σωματικές/ ψυχικές). Στην κατάσταση στην οποία βρίσκεται και που άμεσα χωρίς σκέψη διαδέχεται την κατάσταση ηρεμίας, αναζητά ασυναίσθητα την πηγή του ήχου και την καλύτερη δυνατή προσαρμογή στην κατάσταση, που ενδέχεται να είναι απειλητική για αυτόν. Μπαίνει σε αυτή την λειτουργία σαφώς την χωρίς συνειδητή συμμετοχή της σκέψης, ότι δηλαδή πρέπει να αμυνθεί από πιθανό κίνδυνο και αναζητά ενδεχομένως το ασφαλέστερο για αυτόν σημείο, π.χ. μακριά από το σημείο το πεζοδρομίου που είναι κοντά στο δρόμο κυκλοφορίας των αυτοκινήτων.

Σχήμα 2.

Ο πεζός ακούει τα ελαστικά και την κόρνα ενός οχήματος που δεν βλέπει καν. Αμέσως μετά την πυροδότηση του μηχανισμού του στρες και την έντονη διέγερση του συστήματος σωματικά και ψυχικά, το ακουστικό ερέθισμα ερμηνεύτηκε ως απειλή. Πρώτα φυσικά υπήρξε η ακαριαία εγρήγορση ως ανταπόκριση στο ακουστικό ερέθισμα το οποίο κατόπιν ερμηνεύτηκε ως απειλή και τέλος επιλέγεται η καλύτερη δυνατή προσαρμογή, δηλαδή η απομάκρυνση από την έκθεση στην απειλή.

Όπως γίνεται αντιληπτό από τα παραπάνω δυο παραδείγματα η αμεσότητα είναι μείζονος σημασίας για την επιβίωση ή την αποφυγή της απειλής. Δεν είναι τυχαίο που το στρες έχει ονομαστεί μηχανισμός πάλης ή φυγής, μηχανισμός προσαρμογής ή και μηχανισμός συναγερμού. Έχει επίσης σοβαρό λόγο που εδρεύει στο αυτόνομο νευρικό σύστημα η απότομη αυτή εναλλαγή από κατάσταση ηρεμίας σε κατάσταση πλήρους εγρήγορσης.

Αυτή η εναλλαγή από κατάσταση ηρεμίας σε κατάσταση επιφυλακής ( από παρασυμπαθητικό σε συμπαθητικό νευρικό σύστημα) είναι ένας μηχανισμός που ενυπάρχει και στο ζωικό βασίλειο. Όλοι μας γνωρίζουμε τον σκύλο φύλακα που όταν αισθανθεί ότι πρέπει να προστατέψει το μέρος τους/ σπιτικό του μπορεί άμεσα να βρεθεί σε κατάσταση επιφυλακής και να επιτεθεί στον ¨ενδεχόμενο ¨εχθρό. Ακόμα και τα ερπετά διαθέτουν τον μηχανισμό του στρες στο νευρικό τους σύστημα. Για το λόγο αυτό το μέρος του εγκεφάλου που ευθύνεται για το στρες το ονομαζόμενο εγκεφαλικό στέλεχος, ονομάζεται και ερπετοειδής εγκέφαλος.

*Τι είναι το στρες; Ένας έμφυτος προσαρμοστικός μηχανισμός, που λειτουργεί άμεσα, αυτόνομα, κινητοποιεί έντονα όλες τις διαδικασίες που χρειάζονται για την γρήγορη ανταπόκριση σε έντονα, απειλητικά ερεθίσματα.

Άνθιμος Αρουτζίδης – Ψυχολόγος Καλαμαριά Θεσσαλονίκη, Κλινικός Υπνοθεραπευτής, Θεραπευτής βιοανάδρασης, Πιστοποιημένη Βιοανάδραση, Πιστοποιημένη Νευροανάδραση,

Κρίσεις Πανικού,   Κηφισίας 32, Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη

Εάν σας άρεσε το άρθρο κοινοποιήστε το...Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter
Comments for this post are closed.