Ιστολόγιο

Βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής σας!

Απώλεια

Απώλεια αγαπημένου προσώπου. Τι ακριβώς συμβαίνει όταν πενθώ την απώλεια του οικείου μου προσώπου;

Απώλεια αγαπημένου προσώπου. Τι ακριβώς συμβαίνει όταν πενθώ την απώλεια του οικείου μου προσώπου;

Η απώλεια ενός αγαπημένου/συγγενικού προσώπου δυστυχώς αποτελεί μια αναπόφευκτη εμπειρία για όλους μας. Το γεγονός της απώλειας του οικείου προσώπου επιφέρει μια σειρά από συναισθηματικές και πολλές φορές πρακτικές συνέπειες.

Ωστόσο η ζωή, όπως συνηθίζεται να λέγεται, συνεχίζεται και αυτό είναι η πολλές φορές τρομακτική αλήθεια για το άτομο που πενθεί την απώλεια ή τον χαμό ενός πολύ αγαπητού προσώπου. Πως θα συνεχίσω τη ζωή μου τώρα; Τι να κάνω χωρίς την/ τον ….; Δεν είναι δυνατόν να συνέβη κάτι τέτοιο…. και παρόμοιες φράσεις στροβιλίζουν κυριολεκτικά στο νου. Η αλήθεια δύσκολα γίνεται αποδεκτή, είτε ο χαμός ήταν αναμενόμενος είτε όχι. Έρχεται η φάση του πένθους για την απώλεια, μια εσωτερική ψυχολογική και συναισθηματική διαδικασία στην οποία καλείται να μπει το άτομο που έχασε το αγαπημένο του πρόσωπο.

Όσοι πενθούν περιγράφουν με διαφορετικούς τρόπους την επίδραση που έχει ο χαμός επάνω τους. Κάποιοι νιώθουν κάτι σαν νάρκη, κάποιοι άλλοι παρουσιάζουν μια σειρά από σωματικά συμπτώματα, τα οποία δεν υπήρχαν πριν το χαμό. Αρκετοί χάνουν τον ύπνο τους, την ικανότητα να συγκεντρώνονται. Άλλοι πάλι χάνουν κάθε ενδιαφέρον για τη ζωή και τις τρέχουσες υποχρεώσεις. Οι αντιδράσεις ποικίλουν από άτομο σε άτομο, αλλά ακόμα και στο ίδιο το άτομο μπορούν να εμφανίζονται εναλλασσόμενα. Η διάρκεια της φάσης του πένθους διαρκεί κατά κανόνα από 1 έως 2 χρόνια και σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να διαρκέσει και περισσότερο. Σε αυτό το διάστημα μπορεί το άτομο να βιώσει ότι ανακάμπτει και καταφέρνει πάλι να πάρει τη ζωή του στα χέρια του. Και τελικά χωρίς να το περιμένει να πέσει και πάλι.

Οι ειδικοί συμφωνούν ότι οι φάσεις του πένθους για οποιαδήποτε μορφή απώλειας είναι πέντε (α. άρνηση, β. θυμό, γ. διαπραγμάτευση, δ. θλίψη, ε. αποδοχή). Ότι είναι αυτό για το οποίο μπορεί να αισθανθεί ένα άτομο μια απώλεια περνάει από συγκεκριμένα στάδια / φάσεις επεξεργασίας. Αν και στην περίπτωση απώλειας αγαπητού προσώπου λόγω θανάτου μπορούν να προστεθούν κάποιες ακόμα, εφόσον η ένταση των συναισθηματικών αντιδράσεων είναι σαφώς πολύ εντονότερη και πολυπλοκότερη, καθώς και η βαρύτητα της κατάστασης ποιοτικά διαφορετική. Τα παρακάτω πέντε στάδια παρατηρούνται σε κάθε απώλεια αλλά διαφέρουν όσον αφορά την διάρκεια και την ένταση.

Α. Η φάση της άρνησης
Σε αυτή τη φάση το άτομο δεν μπορεί να πιστέψει την απώλεια, δηλαδή δεν μπορεί να πιστέψει ότι πράγματι υφίσταται απώλεια και τι πραγματικά έχει συμβεί. Ο χαμός του αγαπημένου ατόμου δεν γίνεται αποδεκτός και δηλώσεις του τύπου ¨δεν μπορεί να έχει συμβεί, κάποιο λάθος γίνεται εδώ¨, δεν είναι ασυνήθιστες. Είναι πολύ δύσκολο το ¨όλον¨ ενός ατόμου να δεχτεί την τραγική απώλεια και προκειμένου το σύστημα του ατόμου να προστατευτεί από την τόσο απειλητική για την ψυχολογική του ισορροπία και επιβίωση πληροφόρηση ή περίσταση, αρνείται την αλήθεια. Άρα λοιπόν πρόκειται για μια φυσιολογική αμυντική στάση. Το άτομο χρειάζεται κάποιο διάστημα για να αποδεχτεί την νέα αυτή συνθήκη. Συνήθως κάποιος που πενθεί μετά από κάποιες βδομάδες αποδέχεται το γεγονός. Δε χρειάζεται λοιπόν να δεχτεί πίεση να δεχτεί την κατάσταση κατ΄ ευθείαν. Αν ωστόσο συνεχίζει να αρνείται την απώλεια ως υπαρκτό γεγονός και μετά από εβδομάδες, τότε θα χρειαστεί η βοήθεια ειδικού. Ο λόγος σαφώς είναι ότι δε δύναται και φοβάται να νιώσει τον έντονο πόνο που θα φέρει η συνειδητοποίηση του χαμού. Κατά κάποιον τρόπο ¨παγώνει¨ τα συναισθήματά του ώστε να προστατευτεί από αυτά.

Η πολιτισμική μας κληρονομιά μας παραθέτει εμμέσως το φαινόμενο της κλάφτρας που βρισκόταν τη νύχτα πριν την κηδεία και κατά τη διάρκειά της, για να ¨κλάψει¨ μαζί με οικείους και συγγενείς τον αποθανόντα. Όσο παρεξηγημένο και να φαίνεται στην εποχή μας, πρόκειται για ένα έθιμο σοφό, που έχει διασωθεί μέσα στους αιώνες έως και σήμερα. Σκοπός της κλάφτρας ήταν να βοηθήσει στο ¨ξεπάγωμα¨ των συναισθημάτων των ατόμων που βίωναν τον θρήνο, ώστε να ανακουφιστούν από τον απωθημένο πόνο. Η έκφραση των συναισθημάτων του πόνου θα επέτρεπε να εκτονωθούν και θα έφερνε μια ανακούφιση. Σήμερα μπορούμε να πούμε ότι αυτή η μορφή παρότρυνσης για έκφραση των συναισθημάτων θα απέτρεπε την άρνηση του γεγονότος.
Άρνηση η οποία παραμένει, είναι επικίνδυνη για την ψυχική και σωματική υγεία του ατόμου. Είναι γνωστό πως συναισθήματα που δεν κάνουν των κύκλο τους μπλοκάρουν το άτομο ως προσωπικότητα και επίσης είναι πολύ πιθανό να σωματοποιηθούν, απειλώντας έτσι και την σωματική υγεία.

Β. Η φάση του θυμού
Στη φάση αυτή το άτομο βιώνει έντονες κατάστασης θυμού για τον χαμό του αγαπημένου ατόμου. Θυμώνει που συνέβη αυτό που συνέβη, θυμώνει ακόμα και με τον νεκρό που ¨τόλμησε¨ να πεθάνει ή να σκοτωθεί και το άφησε μόνο. Ο πόνος κάνει σταδιακά την παρουσία του αισθητή. Έτσι λοιπόν ο θυμός δίνει την ευκαιρία στο άτομο να ξεκουραστεί κάπως από τον πόνο. Η αντίδραση θυμού και πάλι αποτελεί έναν φυσιολογικό αμυντικό μηχανισμό. Μπορεί να κατηγορήσει τον γιατρό ή ακόμα και τον εαυτό του. Αν τα συναισθήματα του θυμού δεν εκφραστούν μπορεί να οδηγήσουν σε κατάθλιψη ή και σε μνησικακίες.

Γ. Η φάση της διαπραγμάτευσης
Σε αυτή την φάση το άτομο διαπραγματεύεται τον χαμό ετεροχρονισμένα. Αρχίζουν οι υποθέσεις του τύπου : Αν έκανα αυτό…. Αν επέμενα να πάει στο γιατρό νωρίτερα τώρα δε θα… Αν την απέτρεπα να φύγει, να οδηγήσει με τέτοιον καιρό… και παρόμοιες διαπραγματεύσεις, οι οποίες φυσικά δε θα οδηγήσουν πουθενά. Κυριολεκτικά το άτομο ¨σπάει το κεφάλι του¨ για το τι έπρεπε να είχε συμβεί ώστε να αποφευχθεί το μοιραίο. Αν αυτή η διαδικασία γίνει ιδιαίτερα έντονη τότε κατά πάσα πιθανότητα θα οδηγηθεί σε ένοχες.

Γ. Υποστάδιο της ενοχής
Πίσω από την μη αποδοχή του θανάτου κρύβεται η επιθυμία του ατόμου να είχε μια δεύτερη ευκαιρία να βρεθεί με το αγαπημένο του άτομο ξανά. Σε αυτή την φάση είναι ευκολότερο να κατηγορεί τον εαυτό του από το να αποδεχτεί την πραγματικότητα.

Δ. Υποστάδιο αποδιοργάνωσης
Ο καταιγισμός συναισθηματικών και συγκινησιακών εκρήξεων αποδιοργανώνει το άτομο. Η εναλλαγή των συναισθημάτων ωστόσο και πάλι είναι κάτι αναμενόμενο. Ανάλογα με τα συμφραζόμενα της ζωής του ατόμου μια αποδιοργάνωση μπορεί να αποδιοργανώσει και την καθημερινότητα στον έναν ή στον άλλον βαθμό. Σημαντικό είναι να κατανοήσει τη φύση τον συναισθημάτων του και να τα αναγνωρίζει.
Στη φάση αυτή οι αντιδράσεις του πένθους μοιάζουν με κατάθλιψη.

Ε. Η φάση της θλίψης
Τα συναισθήματα θλίψης στη φάση αυτή μπορούν επίσης να θεωρηθούν σε κάποιον βαθμό φυσιολογικά. Το άτομο που θρηνεί αδυνατεί να γεμίσει το κενό που δημιουργήθηκε στη ζωή του. Πολλές φορές φτάνει σε κατάσταση αβοηθησίας και δεν μπορεί να βρει νόημα στη ζωή. Μια απάθεια το κυριεύει για όσα συμβαίνουν γύρω του και τα ενδιαφέροντα του είναι περιορισμένα έως και ανύπαρκτα. Οι επίμονες επαναλαμβανόμενες σκέψεις δε λεν να σταματήσουν. Πολλές φορές η ζωή μοιάζει να φαίνεται σαν μια ταινία στην οποία το άτομο δεν μπορεί να συμμετέχει ενεργά. Η ευερεθιστότητα είναι έντονη και η φάση αυτή μπορεί να διαρκέσει μήνες.

Συνήθως την φάση της έντονης θλίψης τη διαδέχεται ένας έντονος φόβος. Το άτομο που θρηνεί μπορεί, να νιώσει φόβο για την ίδια του τη ζωή, μήπως δηλαδή του συμβεί το ίδιο που συνέβη στον αποθανόντα. Όταν δεν μπορεί να διαχειριστεί τους φόβους του τότε κρίνεται σκόπιμο να αναζητήσει βοήθεια από ειδικό.

Ζ. Η φάση της αποδοχής
Μετά από τον μεγάλο αγώνα και έντονες συναισθηματικές εναλλαγές το άτομο καταλήγει στην αποδοχή του θανάτου. Τώρα μπορεί να αρχίσει η διαδικασία εσωτερικής θεραπείας. Τα παλιά ενδιαφέροντα και οι παλιές δραστηριότητες κερδίζουν σιγά και σταθερά έδαφος. Ένας νέος προσανατολισμός προς την κίνηση της ζωής αρχίζει να φαίνεται, με φάσεις στις οποίες το άτομο μπορεί και πάλι να συγκεντρώνεται, να νιώθει έστω και μικρής έντασης χαρές. Το χαμένο ενδιαφέρον για τη ζωή επανέρχεται και οι σκέψεις για τον αποθανόντα δεν είναι τόσο δυσβάσταχτες. Επίσης μπορεί να βρεθούν και νέοι τομείς ενδιαφέροντος στην προσπάθεια ανασύνταξης των εσωτερικών δυνάμενων.

Το άτομο αποκτά νέα ψυχική ισορροπία. Το πρόσφατο παρελθόν κρύβει ακόμα συναισθήματα πόνου, αλλά μια θετικότητα για το μέλλον, που μέχρι πρότινος φαινόταν ανύπαρκτο και γεμάτο ανασφάλειες κερδίζει έδαφος. Το πένθος έχει τελειώσει και το νόημα στη ζωή έχει ανακτηθεί.

Άνθιμος Αρουτζίδης – Ψυχολόγος Καλαμαριά Θεσσαλονίκη, Κλινικός Υπνοθεραπευτής, Θεραπευτής βιοανάδρασης, Πιστοποιημένη Βιοανάδραση, Πιστοποιημένη Νευροανάδραση, Κρίσεις Πανικού, Κηφισίας 32, Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη

Εάν σας άρεσε το άρθρο κοινοποιήστε το...Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter
Comments for this post are closed.