Ιστολόγιο

Βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής σας!

Κρίσεις Πανικού

Κρίσεις Πανικού και όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε

Τι είναι οι κρίσεις πανικού

Ο φόβος είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα, που σκοπό του έχει να μας προστατέψει από μια ενδεχόμενη απειλή. Είναι απολύτως χρήσιμο και δεν νοείται να μην το αισθάνεται κάποιος. Ωστόσο υπάρχει και μια άλλη κατάσταση φόβου που δεν έχει καμία σχέση με το φυσιολογικό συναίσθημα του φόβου. Πρόκειται για την κρίση πανικού που ταλαιπωρεί ολοένα και περισσότερους ανθρώπους στην εποχή μας.Βασικό χαρακτηριστικό της διαταραχής πανικού είναι οι επαναλαμβανόμενες και απροσδόκητες προσβολές (κρίσεις) πανικού. Συνοδεύονται δε από έντονο άγχος του ατόμου μήπως ξανασυμβούν. Συνήθως πρέπει να διαρκέσει αυτή η κατάσταση περίπου ένα μήνα, με τέσσερις τουλάχιστον κρίσεις, ώστε να μιλάμε με σιγουριά για διαταραχή πανικού.
Το άτομο που παθαίνει μια τέτοια κρίση, παρουσιάζει μια απότομη ¨έκρηξη¨ φόβου, έχοντας μάλιστα την εντύπωση ότι απειλείται η ζωή του, με αποτέλεσμα την έντονη ανησυχία και την αίσθηση ότι χάνει τον έλεγχο του εαυτού.

Οι κρίσεις πανικού εμφανίζονται, χωρίς να υπάρχει κάποιος υπαρκτός κίνδυνος, απρόσμενα και δεν διαρκούν κατά κανόνα πάνω από 30 περίπου λεπτά. Το άτομο εκπλήσσεται έντονα, ιδιαίτερα στις πρώτες κρίσεις, και η αρχική αίσθηση ότι απειλείται η υγεία του ίσως είναι η πιο χαρακτηριστική. Η κρίση πανικού συνοδεύεται από έντονα σωματικά και γνωστικά συμπτώματα. Η ενόχληση από πανικό αποτελείται από επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού. Για αυτές δεν ευθύνεται κάποια συγκεκριμένη συνθήκη ή κατάσταση, για το λόγο αυτό πρέπει να αποκλειστούν παράγοντες όπως, κόπωση, απειλητικές για τη ζωή συνθήκες, και σωματικές ή ψυχικές δυσλειτουργίες.

Γενικότερα επικρατεί στο άτομο ο φόβος ότι θα ξανασυμβούν οι κρίσεις και αρχίζει να φοβάται ¨μήπως φοβηθεί ¨. Αυτή η αίσθηση είναι γνωστή και ως ¨ο φόβος του φόβου¨. Αποτέλεσμα των παραπάνω είναι να περιοριστούν κατά πολύ η ζωή και οι δραστηριότητες του ατόμου που έχει διαταραχή πανικού.

Σύμφωνα με τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας (WHO) εμφανίζονται σε μια κρίση πανικού 4 από τα ακόλουθα 14 συμπτώματα ( εκ των οποίων το ένα να είναι από τα τέσσερα πρώτα της παρακάτω λίστας) :

1. Ταχυπαλμίες,
2. έντονη εφίδρωση,
3. τρέμουλο,
4. στεγνό στόμα,
5. δύσπνοια,
6. δυσκαμψία,
7. πόνοι και ενοχλήσεις στο στήθος,
8. αναγούλα και ενοχλήσεις στο στομάχι,
9. ζαλάδα, ανασφάλεια, αδυναμία,
10. αίσθηση του μη πραγματικού, απέναντι στον εαυτό ή στο περιβάλλον,
11. φόβος να χαθεί ο έλεγχος του εαυτού ή φόβος απώλειας λογικής,
12. φόβος θανάτου,
13. αίσθηση έντονης ζέστης ή κρύου,
14. μυρμήγκιασμα ή συναισθηματική απάθεια.

Υπάρχουν δύο είδη πανικού: Πανικός με αγοραφοβία και πανικός χωρίς αγοραφοβία
Στην πρώτη περίπτωση το άτομο που έχει πανικό αρχίζει σταδιακά να φοβάται να εκτίθεται σε συνθήκες στις οποίες έως την εμφάνιση της πρώτης κρίσης δεν είχε κανένα πρόβλημα. Το χαρακτηριστικό αυτών είναι ότι υπάρχει δυσκολία να απομακρυνθεί από αυτές αν νιώσει την ανάγκη. Έτσι για παράδειγμα αποτελούν ¨κίνδυνο¨ το αστικό, το σούπερ μάρκετ , η αγορά και γενικότερα χώροι ή μέρη όπου υπάρχει πολυκοσμία. Και αυτό γιατί σε περίπτωση που συμβεί μια κρίση πανικού δεν θα είναι εύκολη η φυγή.

Τα περισσότερα άτομα με πανικό χωρίς αγοραφοβία έχουν στην αρχή την εντύπωση πως δεν πάσχουν από κάποιο φόβο πέρα από το φόβο της επόμενης κρίσεις πανικού. Συνήθως μετά τις πρώτες κρίσεις επισκέπτεται τον γιατρό για να εξεταστούν τα πολύ έντονα σωματικά συμπτώματα. Παρόλο που θα αποκλειστεί ο παθολογικός/ οργανικός παράγοντας δεν μετριάζεται ο φόβος. Το άτομο πολλές φορές ανησυχεί ότι πάσχει από μια ασθένεια που είναι έως τώρα άγνωστη. Επίσης δυσανασχετεί που δεν μπορεί να το καταλάβει ο περίγυρος παρόλο που περιγράφει αρκετά παραστατικά τι του συμβαίνει.

Οι πλειοψηφία των πασχόντων εμφανίζουν την πρώτη κρίση πανικού σε δημόσιους χώρους ή εκτός σπιτιού, σε μια έως τότε κανονική και καθημερινή δραστηριότητα.
Γενικότερα το χρόνιο στρες με την σωματοποίησή του αποτελεί την βασικότερη συνθήκη που ευνοεί την εκδήλωση της κρίσης, εφόσον το σωματικό σύμπτωμα του στρες θα έλεγε κανείς ότι ξαφνιάζει και ¨παντρεύεται¨ με μια φοβική σκέψη που σχετίζεται με την απώλεια υγείας και το θάνατο.

Οι διαταραχές πανικού θεραπεύονται με επιτυχία εφόσον το άτομο που πάσχει απευθυνθεί σε ειδικό, με εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία. Βεβαίως σημαντικό είναι να αποκλειστεί ο οργανικός παράγοντας με εξετάσεις που θα ορίσει ο γιατρός. Δυστυχώς όμως παρατηρείτε η χρήση αγχολυτικών, συνήθως χωρίς καμία παρακολούθηση γιατρού, κάτι που στη χώρα μας έχει ακόμα μεγαλύτερες διαστάσεις. Η φαρμακευτική αντιμετώπιση μπορεί να μετριάζει ή και να εξαλείψει παροδικά τα ενοχλητικά συμπτώματα. Όμως όταν διακοπεί τις περισσότερες φορές επανέρχονται οι κρίσεις. Άρα κρίνεται απαραίτητο να αντιμετωπιστεί με ψυχοθεραπεία, ώστε να μάθει το άτομο να ελέγχει τις σωματικές του αντιδράσεις και τις στρεβλώσεις της σκέψης του.

Αυτή η συνεχόμενη πάλη να ελέγχει κανείς τα σωματικά συμπτώματα και να προσπαθεί να τα απομακρύνει δεν οδηγεί πουθενά, αλλά αντιθέτως ευνοεί εμμονές οι οποίες με τη σειρά τους θα αποτελέσουν την αιτία για την επόμενη κρίση. Τονίζεται πάλι ότι ο αποκλεισμός του οργανικού παράγοντα είναι για παν ενδεχόμενο απαραίτητος. Το φρονιμότερο είναι να απευθυνθεί κανείς σε ειδικό.

Κρίση Πανικού … Ο φαύλος κύκλος του φόβου

Όπως ήδη αναφέρθηκε παραπάνω, η πρώτη κρίση πανικού συμβαίνει χωρίς καμία προειδοποίηση και εκδηλώνεται με πολύ έντονα συμπτώματα. Είναι γεγονός όμως ότι το άτομο που παθαίνει κρίση πανικού έχει υποστεί για ένα χρονικό διάστημα πριν την πρώτη εκδήλωση έντονη ψυχοκοινωνική πίεση. Αυτή με τη σειρά της ούσα σταθερά παρούσα οδήγησε το άτομο να διαχειριστεί αυτή την ένταση. Σε πολλές περιπτώσεις η διαχείριση αυτή δεν είναι επαρκής με αποτέλεσμα να, καταπιεστεί η ένταση και να εκδηλωθεί υπό ευνοϊκές συνθήκες με τη μορφή κρίσης πανικού.

Η κρίση πανικού συνήθως όμως δεν εμφανίζεται στη φάση του έντονου στρες,αλλά στη φάση της πτώσης του στρες, δηλ. στη φάση χαλάρωσης. Έτσι λοιπόν αν και έχουν προηγηθεί οι πιεστικές στρεσογόνες συνθήκες η κρίση πανικού θα εμφανιστεί όταν το άτομο έχει την αίσθηση ότι νιώθει ήδη καλύτερα. Ως εκ τούτου δεν μπορεί να συσχετίσει την κρίση ως συνέπεια των παραπάνω ψυχοκοινωνικών πιέσεων που βίωνε. Το αποτέλεσμα είναι να βρεθεί στο σκοτάδι και να αισθανθεί τελείως ¨χαμένο¨,χωρίς να ξέρει πώς να αντιμετωπίσει την κρίση πανικού.

Τα έντονα συμπτώματα που βιώνονται σε σωματικό επίπεδο παρερμηνεύονται ως απειλητικά για τη ζωή. Αυτό με τη σειρά του έχει ως αποτέλεσμα να αναπτυχθεί ένας έντονος φόβος θανάτου. Άλλα πάλι άτομα που δεν έχουν τόσο το φόβο των σωματικών συμπτωμάτων λόγω του ότι βιώνουν μια αποπραγματοποίηση φοβούνται έντονα ότι θα χάσουν τον έλεγχο του εαυτού και τα λογικά τους. Με άλλα λόγια φοβούνται ότι ¨θα τρελαθούν¨.

Τα άτομα που παθαίνουν κρίση πανικού έχουν την τάση να αναπτύσσουν μια έντονη ευαισθητοποίηση όσον αφορά τα σωματικά τους συμπτώματα και τις σωματικές αντιδράσεις. Έτσι για παράδειγμα αν ένα τέτοιο άτομο  τρέξει να προλάβει το αστικό η φυσιολογική σωματική αντίδραση είναι να αυξηθούν οι σφίξεις του. Αυτές όμως θα ερμηνευτούν πάλι ως απειλή και ως προ οιωνός της κρίσης πανικού.

Όταν μιλάμε για διαταραχή πανικού το άτομο κυριολεκτικά εστιάζοντας την προσοχή του στις σωματικές του ενδείξεις προκαλεί μια εγρήγορση και εν τέλει την ίδια την κρίση. Γενικότερα όμως οποιαδήποτε πληροφορία για θέματα υγείας όπως για παράδειγμα το πρόβλημα υγείας ενός γνωστού μπορεί να προκαλέσει επίσης μια έντονη ανησυχία που,ενδεχομένως φτάσει να,γίνει και αυτή κρίση πανικού.

Όσο περισσότερο το άτομο εστιάζει σχεδόν εμμονικά στις εκδηλώσεις των σωματικών ή ακόμα και των ψυχικών συμπτωμάτων τόσο περισσότερο εδραιώνεται ο φαύλος κύκλος του φόβου.

Με ποια σειρά όμως εκδηλώνεται ο φαύλος κύκλος του φόβου;

  1. Εμφάνιση ακίνδυνων σωματικών συμπτωμάτων ή αλλαγών στον τρόπο σκέψης
  2. Αντίληψη αυτών των αλλαγών
  3. Ερμηνεία των συμπτωμάτων ως απειλές
  4. Δημιουργία φόβου
  5. Σωματικές αλλαγές
  6. Εκδήλωση συμπτωμάτων κρίσης πανικού

Αυτός ο φαύλος κύκλος ανακυκλώνεται σε μόνιμη βάση όταν λαμβάνει χώρα η κρίση πανικού. Όπως μπορεί κανείς να διακρίνει στην παραπάνω σειρά τα ακίνδυνα σωματικά συμπτώματα λόγω παρερμηνείας δημιουργούν την αίσθηση του φόβου. Έπειτα τα σωματικά συμπτώματα  γίνονται εντονότερα και η διαχείριση της κατάστασης καθίσταται ανέφικτη.

Το άτομο προκειμένου να ξεπεράσει το πρόβλημα της κρίσης πανικού (διαταραχή πανικού, αγοραφοβία, ειδική φοβία) πρέπει να καταλήξει στο συμπέρασμα,ότι η σκέψη πως τα σωματικά συμπτώματα είναι απειλητικά είναι παράλογη. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα τα υπαρκτά αθώα σωματικά συμπτώματα να ερμηνεύονται ως αθώα και να μην επιδεινώνεται η κατάσταση,ώστε να οδηγήσει σε εκδήλωση πανικού.

Ωστόσο η νέα σκέψη που θα πρέπει να αντικαταστήσει την παράλογη δεν μπορεί να πείσει το άτομο,αν πρώτα δεν απευαισθητοποιηθεί απέναντι στο φοβικό ερέθισμα. Κάτι τέτοιο γίνετε ιδιαίτερα εμφανές,όταν το άτομο που πάσχει από κρίσεις πανικού,ενώ εξετάζεται και επιβεβαιώνεται από τον γιατρό ότι δεν έχει κανένα παθολογικό πρόβλημα,συνεχίζει να εμφανίζει τις κρίσεις.

Σε αυτή την περίπτωση,ενώ δηλαδή έχει διαψευστεί η αρχική παρερμηνεία,το άτομο εξακολουθεί να την κάνει και να οδηγείται και πάλι στην εκδήλωση του παραπάνω φαύλου κύκλου. Αυτό βασίζεται σε μια ιδιότητα του εγκεφάλου,να αφομοιώνει άμεσα πληροφορίες, που σχετίζονται με έντονα συναισθήματα. Αν λοιπόν το άτομο εκδηλώσει την κρίση πανικού λόγω λανθασμένης εκτίμησης περί κινδύνου και εμφανίσει πολύ έντονα συναισθήματα φόβου,τότε αυτή η πεποίθηση για τον κίνδυνο άμεσα αποθηκεύεται στον φλοιό του εγκεφάλου και αποτελεί μια ¨πολύ σημαντική πληροφορία για την επιβίωση¨.

Μια απλή επιβεβαίωση του γιατρού,που κατά τα άλλα είναι απαραίτητα,δεν πείθει το άτομο καθώς η ερμηνεία των σωματικών συμπτωμάτων ως δυνητικά επικίνδυνες για τη ζωή έχει σύμμαχό της τα εξαιρετικά έντονα συναισθήματα και τις εξαιρετικά έντονες σωματικές εκδηλώσεις των πρώτων κρίσεων πανικού. Παρόλα αυτά ο εγκεφαλικός φλοιός αποθηκεύει πληροφορίες μόνο όταν επαναλαμβάνονται, διότι μόνο τότε θα κριθούν ως σημαντικές. Κάτι τέτοιο δεν συμβαίνει όταν μια κατάσταση ¨ντυθεί¨ με πολύ έντονο συναίσθημα και σωματικές αισθήσεις.

Ο εγκεφαλικός φλοιός ¨έκανε τον κόπο¨ να αποθηκεύσει και να διατηρήσει μια τέτοια πληροφορία,που προκαλεί πλέον την αντίστοιχη ευαισθητοποίηση. Και το κάνει για να έχει σε επιφυλακή το σύστημα του ατόμου,ώστε να κινητοποιηθεί και να τεθεί σε κατάσταση εκτάκτου ανάγκης.

Το πρόβλημα στην κρίση πανικού (διαταραχή πανικού) είναι ότι η προς αποφυγή φοβική συνθήκη δεν είναι αποφεύξιμη διότι είναι μέσα στο άτομο (κίνδυνος λόγω παρερμηνείας για την ζωή του). Κάτι τέτοιο θα συνέβαινε αν η κρίση πανικού ήταν δομικό συστατικό μια αγοραφοβίας,κοινωνικής φοβίας ή μιας ειδικής φοβίας. Σε αυτή την περίπτωση το άτομο μόλις απομακρυνθεί από το φοβικό ερέθισμα συνήθως υποχωρεί και η ένταση της κρίσης πανικού.

Στην θεραπευτική παρέμβαση λοιπόν πρωταρχικό ρόλο παίζει η ανάκτηση του αυτοελέγχου από το άτομο. Αυτό συνεπάγεται τον έλεγχο των σωματικών του συμπτωμάτων,που όπως τονίστηκε παραπάνω είναι ακίνδυνα. Μόλις το άτομο νιώσει ότι μπορεί να περιορίζει την σωματική του ένταση (με όποια συμπτώματα αυτή περιέχει) τότε σταδιακά γίνεται μια επανεκτίμηση της κατάστασης. Εφόσον είναι ικανό να μειώσει την ψυχοσωματική ένταση συνεπάγεται,ότι έχει επιδραστικότητα στον εαυτό και το σώμα του. Αυτό το συμπέρασμα δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αναθεώρηση τις παράλογης σκέψης και για την θεραπεία έκθεσης. Στην θεραπεία αυτή το άτομο εκτίθεται στην φοβική συνθήκη έως ότου απευαισθητοποιηθεί.

Οι προσεγγίσεις που βασίζονται μόνο στην αλλαγή του τρόπου σκέψης ή στην απλή συμβουλευτική συνήθως αποτυγχάνουν. Προκειμένου να ¨σπάσει ο φαύλος κύκλος¨ μια επανεκπαίδευση των σωματικών εκδηλώσεων κρίνεται απαραίτητη. Εξαιρετική αποτελεσματικότητα έχουν οι ασκήσεις χαλάρωσης ( αναπνοής,προοδευτική μυϊκή χαλάρωση,αυτογενής άσκηση) που μπορούν να χρησιμοποιηθούν στην συστηματική απευαισθητοποίηση σε συνδυασμό με βιοανάδραση. Σε αυτή την περίπτωση ο θεραπευόμενος εκπαιδεύεται με ψηφιακή ακρίβεια να επαναπρογραμματίσει τις φυσιολογικές του λειτουργίες οι οποίες επιδέχονται επιρροή από τον ψυχικό παράγοντα.

Συμπερασματικά πρέπει να τονίσουμε ότι ο φαύλος κύκλος του φόβου που προκαλεί την κρίση πανικού,προκειμένου να σπάσει φαίνεται να είναι απαραίτητες διαδικασίες που θα οδηγήσουν στην ανάκτηση του σωματικού ελέγχου. Αυτό θα στηρίξει και την αναθεώρηση της παράλογης σκέψης.

Τα αίτια της κρίσης πανικού

Οι κρίσεις πανικού μπορεί να συμβούν λόγω διάφορων αιτιών. Αν έχουν αποκλειστεί οι οργανικές και ψυχικές δυσλειτουργίες που αναφέρονται στο κεφάλαιο διάγνωση της κρίσης πανικού, τότε πιθανά αίτια της κρίσης πανικού είναι:

Χαρακτηριστικά της προσωπικότητας
– Τελειομανία
Αν ένα άτομο έχει τάσεις τελειομανίας τότε η απαίτηση που έχει από τον εαυτό του αποτελεί πιεστική συνθήκη που αυξάνει τα επίπεδα του στρες. Στην περίπτωση που τα πράγματα δεν πάνε βάσει του προγράμματος ο θυμός και η πίεση αυξάνονται.
– Αρνητικότητα / απαισιοδοξία
Σε περίπτωση που το άτομο τείνει να έχει αρνητικές σκέψεις με απαισιόδοξο και φοβικό χαρακτήρα η πιθανότητα επίσης για την εκδήλωση κρίσης πανικού αυξάνεται.
– Έλλειψη ορίων
Οι έλλειψη ορίων στον εαυτό και απέναντι στους άλλους σας φορτίζει με ολοένα περισσότερες υποχρεώσεις που είναι πολύ δύσκολο να φέρετε εις πέρας. Η αδυναμία να ¨πείτε όχι¨ και να αρνηθείτε χάρες και υποτιθέμενες υποχρεώσεις σας αναγκάζει να είστε υπό πίεση διεκπεραίωσης. Κάτι τέτοιο οδηγεί σε απώθηση συναισθημάτων και σε εσωτερική πίεση.

– Στρεσογόνες συνθήκες
Στην πορεία της ζωής πολλά άτομα βιώνουν κατά καιρούς φάσεις που είναι έντονα πιεστικές. Δεν παύουν όμως να αποτελούν μέρος της ζωής και να χρήζουν αντίστοιχης διαχείρισης (διαχείριση του στρες). Ο μηχανισμός που κρύβεται πίσω από κάθε αγχώδη και φοβική διαταραχή, είναι ο μηχανισμός του στρες. Όλα τα συμπτώματα της κρίσης πανικού σε σωματικό επίπεδο δεν θα υπήρχαν χωρίς το μηχανισμό του στρες. Άρα ως αίτια της κρίσης πανικού μπορούν να είναι συνθήκες που οδηγούν σε χρόνιο ή σε έντονο ακαριαίο στρες.

Ενδεικτικές συνθήκες που δημιουργούν έντονο στρες είναι:
– Χωρισμός
– Απόλυση από την εργασία
– Μετακόμιση
– Αυξημένες υποχρεώσεις και πίεση χρόνου
– Θάνατος οικείου προσώπου
– Οικονομικές δυσχέρειες (οικονομική κρίση)
– Πρόβλημα υγείας οικείου προσώπου
– Διαπροσωπικά προβλήματα/ προβλήματα σχέσεων.
Όσο καλύτερη διαχείριση του στρες έχει ένα άτομο, τόσο μικρότερη είναι η πιθανότητα να του συμβεί κρίση πανικού.

Διάγνωση κρίσης πανικού

Στην διαγνωστική συνέντευξη πρέπει να αποκλειστούν οργανικοί παράγοντες και άλλες ψυχικές διαταραχές. Ο γενικός κανόνας τουλάχιστον στην αρχή είναι, να επισκεφτεί το άτομο που παρουσίασε κρίση πανικού έναν παθολόγο, που θα εξετάσει το ενδεχόμενο τα συμπτώματα της κρίσης πανικού να προκύπτουν από κάποιο σωματικό/ οργανικό αίτιο. Σε περίπτωση που ο γιατρός το κρίνει σκόπιμο ίσως παραπέμψει το άτομο σε μια άλλη ιατρική ειδικότητα (π.χ. καρδιολόγο, ενδοκρινολόγο, πνευμονολόγο), για να αποκλειστεί πιθανή οργανική αιτία. Εφόσον δεν υπάρχει οργανικό αίτιο, τότε πρέπει να παραπέμψει το άτομο σε ειδικό ψυχικής υγείας (ψυχίατρο ή εξειδικευμένο ψυχολόγο). Η φράση του τύπου ¨δεν έχεις τίποτα, είναι όλα στο μυαλό σου¨, δεν αποτελεί επιστημονική θέση.

Όσο καθυστερεί η σωστή διάγνωση και αντιμετώπιση τόσο η δυσλειτουργία αυτή επιμένει και κάνει τη ζωή του ατόμου πιο δύσκολη.

Αν τελικά αποκλειστεί ο οργανικός παράγοντας, τότε γίνεται η διάγνωση της κρίσης πανικού. Έπειτα πρέπει να διαγνωστεί η κρίση πανικού είναι συνεπακόλουθο άλλων ψυχικών διαταραχών.
Τα σωματικά αίτια που πρέπει να αποκλειστούν από ειδικό παθολόγο, ή άλλη ιατρική ειδικότητα είναι:
– Καρδιαγγειακά νοσήματα/ προβλήματα
– Νευρολογικά νοσήματα/ προβλήματα
– Προβλήματα μεταβολισμού
– Αναπνευστικά προβλήματα
– Κατάχρηση νικοτίνης, καφεΐνης
– Χρήση φαρμάκων
– Χρήση τοξικών ουσιών

Οι ψυχικές διαταραχές που πιθανώς να είναι η αιτία της κρίσης πανικού και πρέπει να αποκλειστούν ώστε να έχουμε μια διάγνωση κρίσης πανικού ή και διαταραχής, είναι :
– Ψυχαναγκαστική/ καταναγκαστική δυσλειτουργία
– Ψύχωση
– Κατάθλιψη
– Κοινωνική φοβία
– Αγοραφοβία (συνήθως έπεται της διαταραχής πανικού)
– Μετατραυματικό στρες
– Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή
Συνοψίζοντας πρέπει το άτομο που εμφάνισε συμπτώματα κρίσης πανικού να αποκλείσει την οργανική/ παθολογική αιτία και έπειτα, εφόσον επιμένει και ξαναεμφανίζεται αυτή, να επισκεφτεί ειδικό. Είτε γίνει η διάγνωση κρίσης πανικού σε πρώτο χρόνο είτε όχι, εφόσον συνεχίζει την εμφάνισή της, μια διαγνωστική συνέντευξη από ειδικό οφείλει να διαλευκάνει το τοπίο.

Κλινική και μη κλινική κρίση πανικού

Οι κρίσεις πανικού δεν είναι αποκλειστικό χαρακτηριστικό της διαταραχής πανικού ή των άλλων αγχωδών διαταραχών και ψυχικών δυσλειτουργιών. Μια κρίση πανικού μπορεί να συμβεί σε οποιονδήποτε σε ανύποπτο χρόνο. Τα πιθανά αίτια μια κρίσης πανικού ποικίλουν. Ωστόσο σημαντικό κριτήριο αποτελεί η στάση του ατόμου που παθαίνει μια κρίση πανικού. Αν για παράδειγμα η στάση είναι ουδέτερη και εφησυχαστική μετά την κρίση πανικού,το άτομο πιθανώς να θεωρήσει την κρίση ως κάτι περαστικό και να μην δώσει έκταση ώστε να απασχολείται με αυτή στη συνέχεια. Κάποια άτομα ίσως να αποδώσουν την κρίση σε μια κουραστική μέρα,ή στο αλκοόλ που κατανάλωσαν πριν συμβεί κ.α.

Το βασικό συστατικό μιας διαταραχής πανικού είναι να συμβεί η κρίση τουλάχιστον τέσσερις φορές σε ένα διάστημα τεσσάρων εβδομάδων,από την εμφάνισή της και έπειτα. Αυτό παραπέμπει ότι ο πάσχων έχει έντονη έγνοια για το αν θα ξανασυμβεί και στην ουσία την προκαλεί από τη στάση του. Σε αυτή την περίπτωση η κρίση πανικού είναι κλινική,δεδομένου ότι στη διαφοροδιάγνωση έχουν αποκλειστεί άλλες πιθανές αιτίες,οδηγεί στη διάγνωση της διαταραχής πανικού.
Βασική διαφορά της κλινικής και μη κλινικής κρίσης πανικού είναι ότι στην δεύτερη το άτομο δεν έχει καθόλου ή έχει ελάχιστη ανησυχία για την κρίση που συνέβη.

Στην περίπτωση της κλινικής κρίσης πανικού, οι ανησυχίες,η ιδιοσυγκρασία,η εμμονικότητα ελέγχου των σωματικών λειτουργιών αποτελούν την καθημερινότητα του ατόμου. Έρευνες έχουν διαπιστώσει συσχέτιση μεταξύ της κλινικής κρίσης πανικού και την ανάπτυξη κάποιας ψυχικής δυσλειτουργίας στο μέλλον. Οι πιθανοί λόγοι σαφώς έχουν να κάνουν με την ιδιοσυγκρασία του ατόμου που στην κλινική κρίση πανικού τείνει να λειτουργεί με περισσότερη αγωνία,αλλά και της υπερευαισθησίας του αυτόνομου νευρικού συστήματος. Η δεύτερη σε συνδυασμό με της μαθησιακές διαδικασίες της ήδη υπάρχουσας φοβικότητας μπορεί να αποτελέσει την αρχή για εκδήλωση ευρύτερης ψυχοπαθολογικής αντίδρασης.

Συνήθως προϋπάρχει μια φοβικότητα για το θάνατο,για την υγεία έτσι που τα σωματικά συμπτώματα βιώνονται τόσο απειλητικά που ο πάσχων δεν πείθεται ότι πάσχει από κάποια αγχώδη διαταραχή αλλά από μια εξαιρετικά σπάνια ασθένεια. Λόγω αυτής της τάσης το άτομο αργεί πολύ να τύχει μιας ορθής γνωμάτευσης (ότι δηλ. πρόκειται για κλινική κρίση πανικού) και οι σκέψεις περί ασθένειας διαρκούν τόσο διάστημα,ώστε τελικά να παγιωθούν.
Φαίνεται ότι τα χαρακτηριστικά αυτά μάλλον προσιδιάζουν σε άτομα που μετά την πρώτη κρίση πανικού θα συνεχίσουν και με άλλες ώστε να οδηγηθούν να έχουν διαταραχή πανικού ή οποιαδήποτε άλλη κλινική μορφή πανικού.

Αυτά τα χαρακτηριστικά πρέπει να ληφθούν πολύ σοβαρά υπόψιν από τον ειδικό,διότι πέρα από την παγιωμένη θεραπευτική προσέγγιση που θα ακολουθηθεί αποτελούν σημαντικό παράγοντα στην επιτυχία της θεραπείας.
Όπως γίνεται αντιληπτό η διάκριση κλινικής και μη κλινικής κρίσης πανικού είναι απόλυτα σημαντική. Η ευχέρεια διαφοροδιάγνωσης από πλευρά του ειδικού,ώστε να εκτιμηθεί σωστά η κλινική εικόνα και να κατηγοριοποιηθεί η δυσλειτουργία είναι προϋπόθεση για την εύστοχη παρέμβαση και αντιμετώπιση.

Κρίση πανικού την ώρα του ύπνου

Η κρίση πανικού βιώνεται πάντα από το άτομο με πολύ έντονη δυσφορία. Ωστόσο αν συμβεί η κρίση πανικού κατά τη διάρκεια της νύχτας στον ύπνο,τότε η δυσφορία γίνεται πολύ πιο δύσκολη. Αφενός ευθύνεται το γεγονός ότι ξυπνάει κανείς ταραγμένος και από κατάσταση χαλάρωσης αιφνίδια μπαίνει σε κατάσταση συναγερμού,αφετέρου συνήθως έχει σκοτάδι και το άτομο που ξυπνάει με κρίση πανικού χρειάζεται χρόνο να προσανατολιστεί στο χώρο που βρίσκεται.

Τα συμπτώματα επίσης της κρίσης πανικού βιώνονται πολύ εντονότερα καθώς η δύσπνοια,η ταχυπαλμία και ο κρύος ιδρώτας ή η διακύμανση της σωματικής θερμοκρασίας είναι ισχυρότερα από τα συνηθισμένα. Αν το άτομο είναι μόνο του τα συναισθήματα ανασφάλειας και αβοηθησίας θα επιμηκύνουν χρονικά τη διάρκεια της κρίσης. Παρατηρείτε δε ένας έντονος φόβος να κοιμηθεί ξανά το άτομο,καθώς ανησυχεί για την επανεμφάνιση της κρίσης εν ώρα ύπνου.

Μια λογική εξήγηση για την εμφάνιση της κρίσης πανικού κατά τη διάρκεια του ύπνου είναι,ότι το άτομο επεξεργάζεται σε υποσυνείδητο επίπεδο καταστάσεις που βίωσε τη ημέρα. Οι καταστάσεις αυτές σε κάποιο βαθμό αποτελούν απειλητική συνθήκη για το άτομο, δηλαδή συνθήκη που παράγει στρες.

Ωστόσο οι πιθανές αιτίες δεν περιορίζονται στην παραπάνω. Για μια κρίση πανικού στον ύπνο μεταξύ άλλων ευθύνονται:
– Κατανάλωση μεγάλης ποσότητας αλκοόλ
– Ανεπίλυτα προβλήματα που απασχολούν το άτομο
– Παρατεταμένη εμφάνιση φόβου στην καθημερινότητα
– Αποσυντονισμός συμπαθητικού και παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος
– Ενασχόληση με αγχογόνες καταστάσεις πριν την κατάκλιση
– Έκθεση σε έντονα ερεθίσματα κατά τη διάρκεια της ημέρας ή πριν την κατάκλιση

Τι μπορώ να κάνω

Η πρώτη φορά που εμφανίζεται μια κρίση πανικού στην φάση του ύπνου μάλλον δεν θα είναι διαχειρίσιμη, καθώς δεν θα δώσει καμία προειδοποίηση. Ως εκ τούτου το άτομο δεν μπορεί να είναι προετοιμασμένο για μια καλή αντιμετώπιση. Σαφέστατα η επίσκεψη στον γιατρό για αποκλεισμό πιθανότητας να εμπλέκονται οργανικοί παράγοντες είναι πάντα η πρώτη απαραίτητη κίνηση για οποιαδήποτε δυσφορία που έχει σωματικά συμπτώματα.

Σε γενικές γραμμές αν συμβεί ξανά αυτό που πρέπει να επιτευχθεί είναι η άμεση διατήρηση της ψυχραιμίας μέσω παρότρυνσης του εαυτού ότι,δεν συμβαίνει κάτι που θέτει σε κίνδυνο τη ζωή του. Η φοβική σκέψη είναι αυτή που θα διατηρήσει την φοβική αντίδραση της κρίσης πανικού. Για το λόγο αυτό το άτομο πρέπει να πειστεί ότι όντως η κρίση πανικού δεν είναι επικίνδυνη. Η διαβεβαίωση αυτή γίνεται αποκλειστικά και μόνο από τον γιατρό. Εφόσον μετά την ιατρική εξέταση το άτομο επιβεβαιώσει ότι πράγματι είναι υγιέστατο,τότε η σκέψη ότι η κρίση πανικού δεν το θέτει σε κίνδυνο μπορεί να γίνει αποδεκτή.

Έπειτα ενδείκνυται το άτομο να κάνει οτιδήποτε του προσφέρει χαλάρωση και ηρεμία,ώστε να μειωθεί η ένταση που βιώνει (συμπαθητικοτονία). Εύχρηστες είναι οι ασκήσεις αναπνοής που θα επαναφέρουν την ομαλή λειτουργία της αναπνοής και θα μειώσουν ή θα εξαλείψουν την δύσπνοια. Επίσης οι σωστές ασκήσεις αναπνοής επαναφέρουν τις σφίξεις σε φυσιολογικά επίπεδα.

Πρακτικός οδηγός αντιμετώπισης

1. Αλλάζω δωμάτιο και έχω φωτισμό
2. Υπενθυμίζω στον εαυτό μου ότι βάσει γιατρού δεν κινδυνεύω και διατηρώ τη σκέψη αυτή
3. Κάνω άσκηση αναπνοής
4. Μόλις μειωθεί η ένταση των συμπτωμάτων κάνω θετικές αυθυποβολές,ενώ συνεχίζω την άσκηση αναπνοής
5. Κάθε φορά που επανέρχεται η φοβική σκέψη την σταματώ και την αντικαθιστώ με το 2.
6. Στρέφω την προσοχή μου σε κάτι άλλο (ήρεμη μουσική,ευχάριστο βιβλίο) που δεν δημιουργεί ένταση (π.χ. αποφεύγω ταινίες δράσης, ενασχόληση με προβλήματα,κ.τ.λ.

Αντιμετώπιση κρίσης πανικού. Πρακτικές συμβουλές

Η κρίση πανικού και φόβου εκδηλώνεται άμεσα και συνήθως χωρίς κάποια προειδοποίηση. Αν έχετε νιώσει ήδη μια τέτοια κρίση φόβου τότε είναι καλό την επόμενη φορά να διαθέτετε κάποιες στρατηγικές αντιμετώπισης, ώστε να μην παραδοθείτε στον φαύλο κύκλο του φόβου και των συμπτωμάτων του. Σαφέστατα, όπως πάντα τονίζουμε στον ιστότοπό μας, αν συμβεί για πρώτη φορά θα πρέπει να επισκεφτείτε γιατρό ώστε να αποκλείσει οποιαδήποτε παθολογική αιτία.

Οι παρακάτω συμβουλές δεν υποκαθιστούν την κατάλληλη θεραπεία, αλλά είναι ένα είδος πρώτης βοήθειας, για την στιγμή που η κρίση πανικού/ φόβου κάνει την εμφάνισή της.

Συμβουλή 1η : Εστιάστε την προσοχή στην αναπνοή και προσπαθήστε να της δώσετε έναν κατάλληλο ρυθμό. Η κλασσική αντίδραση όταν συμβαίνει η κρίση πανικού είναι να εισπνέετε περισσότερο αέρα απ ΄ ότι εκπνέετε. Αποτέλεσμα αυτού είναι να δημιουργείται αύξηση των σφίξεων, μια υπεροξυγόνωση, που δημιουργεί την ζαλάδα, το μούδιασμα, στα άκρα και επιδεινώνει τα φοβικά συμπτώματα. Ένας καλός τρόπος αναπνοής την ώρα που εκδηλώνεται η κρίση πανικού είναι οι παρακάτω:

1)Κοιλιακή αναπνοή
Εισπνοή από τη μύτη διάρκειας περίπου 2 έως 3 δευτερόλεπτα στην οποία ο εισπνεόμενος αέρας να καταλήγει στην περιοχή της κοιλιάς (διάφραγμα) και εκπνοή από το στόμα, σαν να φυσάτε μέσα από καλαμάκι, διάρκειας 4 έως 6 δευτερόλεπτα. Συνεχίζεται με αυτό τον τρόπο για τα επόμενα λεπτά και θα παρατηρήσετε μείωση της έντασης και την πτώση του έντονου καρδιακού ρυθμού (σφίξεων).

2)Βαθιά εισπνοή με παύση
Στην σωστή βαθιά εισπνοή, εισπνέετε από την μύτη, στέλνοντας τον αέρα στην κοιλιά και εφόσον γεμίσει στον θώρακα. Κρατάτε τον αέρα για 3 έως και 6 δευτερόλεπτα και έπειτα εκπνέετε από το στόμα μέχρι να βγει όλος. Κατά την διάρκεια εκπνοής και αμέσως μετά θα παρατηρήσετε άμεση μείωση των σφύξεών σας.
Συνδυασμός κοιλιακής αναπνοής και βαθιάς εισπνοής με παύση
Μπορείτε να συνδυάσετε την 1) αναπνοή με την 2). Ένας καλός συνδυασμός που χρησιμοποιώ εδώ και αρκετά χρόνια στους θεραπευόμενούς μου με πολύ καλά αποτελέσματα είναι: πέντε κοιλιακές αναπνοές, αμέσως μετά μια βαθιά με παύση και έπειτα πέντε κοιλιακές μια βαθιά με παύση και συνεχίζουμε έτσι για περίπου τρία έως πέντε λεπτά.

Συμβουλή 2η : Πολύ αποτελεσματική τεχνική για μείωση ή εξάλειψη των συμπτωμάτων της κρίσης πανικού/ φόβου είναι η παράδοξη πρόθεση του γιατρού V. Frankl. Η τεχνική αυτή διατυπώθηκε από τον ίδιο την εποχή του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και έπειτα. Εφαρμόζοντας αυτή την τεχνική το άτομο με κρίση φόβου, μόλις αντιληφθεί την ανησυχία του προσπαθεί να προκαλέσει τα φοβικά συμπτώματα. Μην ξεχνάτε ότι η κρίση πανικού χαρακτηρίζεται από τον φόβο του φόβου. Δηλαδή το άτομο φοβάται μήπως τους συμβούν τα συμπτώματα που φοβάται. Έτσι κάποιος που φοβάται ότι θα λιποθυμήσει πρέπει να επαναλάβει τη φράση : «Θέλω να λιποθυμήσω» νοερά ή και φωναχτά ώσπου η φοβική αντίδραση να υποχωρήσει. Στα παρακάτω παραδείγματα παρουσιάζεται μια πιθανή αντιμετώπιση όταν εμφανιστεί η κρίση πανικού.

Σύμπτωμα που φοβίζει- Παράδοξη πρόθεση

Τάση λιποθυμίας -Θέλω να λιποθυμήσω
Ζαλάδα -Θέλω να ζαλιστώ
Μούδιασμα -Θέλω να μουδιάσουν τα άκρα μου

Όσο περίεργο και να φαντάζει, όταν το άτομο βρίσκεται σε κατάσταση φόβου, πάντα πετυχαίνει ακριβώς το αντίθετο. Η παράδοξη πρόθεση αποτελεί μια τεχνική εξαιρετικά αποτελεσματική και δοκιμασμένη.

Συμβουλή 3η : Αναλύστε την κατάσταση αμέσως πριν την κρίση φόβου/ πανικού
Αναλύοντας την κατάσταση στην οποία βρισκόσασταν πριν την κρίση, ίσως μπορείτε να αποδώσετε την κρίση πανικού σε κάποια ακαριαία ένταση που βιώσατε (π.χ. θυμός, στρες, λύπη). Αυτό μπορεί να βοηθήσει να αντιληφθείτε την πρώτη αιτίας παραγωγής έντασης η οποία και μετατράπηκε έπειτα σε κρίση. Επίσης ενδεχομένως πολύ απλά να βρίσκεστε σε μια γενικότερη φάση έντασης και στρες λόγω πολλών απαιτητικών καταστάσεων στη ζωή σας. Η σωστή αιτίαση του συμπτώματος και η αποσυσχέτισή του από ¨κάτι σοβαρό που συμβαίνει με την υγεία σας¨ θα μειώσει από μόνη της την ένταση.

Συμβουλή 4η : Σταματήστε συνειδητά την ή τις φοβικές σκέψεις ότι κάτι κακό θα σας συμβεί. Ένας καλός και αποτελεσματικός τρόπος είναι το γνωστό σταμάτημα σκέψης. Σε αυτή την περίπτωση σταματάτε την σκέψη του φόβου φωνάζοντας στοπ, αν είναι εφικτό, ή λέγοντάς το νοερά ή χαμηλοφώνως. Αμέσως μετά στρέφετε την προσοχή σας σε κάτι άλλο, το οποίο να έχει μια θετική επίδραση σε εσάς, για παράδειγμα μια ωραία τοποθεσία που έχετε επισκεφτεί, ή μια πολύ ωραία εμπειρία που βιώσατε. Μπορεί να είναι οποιαδήποτε σκέψη ή εικόνα που γνωρίζεται ότι σας δημιουργεί θετικά και ευχάριστα συναισθήματα.

Συμβουλή 5η : Σκεφτείτε τι ακριβώς έχετε να κάνετε αμέσως μετά, δηλαδή τι θα κάνατε αν δεν είχατε την κρίση πανικού. Αν για παράδειγμα είστε στο δρόμο για το σπίτι, σκεφτείτε τι θα κάνατε σπίτι όταν θα φτάνατε. Με τον τρόπο αυτό θα μπορέσετε να κινητοποιήσετε τη σκέψη σας συνειρμικά και να την προκαλέσετε να σκεφτεί την γνωστή και ασφαλή ρουτίνα.

Συμβουλή 6η : Μιλήστε με τα συμπτώματά σας
Κάποιες φορές βοηθάει να απευθυνθείτε στα συμπτώματά σας σαν να είναι πρόσωπα. Αντί να παλεύεται να τα διώξετε, κάτι που σχεδόν πάντα σε επιδείνωση της κατάστασης, δοκιμάστε να μιλήσετε με αυτά, προσωποποιώντας τα. Μπορείτε ακόμα και να τα υποδεχθείτε. Δεν έχετε να χάσετε κάτι παραπάνω από τον ίδιο το φόβο, έστω και για εκείνη την δύσκολη στιγμή.

Συμβουλή 7η : Θετικές αυθυποβολές
Θετικές αυθυποβολές μπορεί να αλλάξουν την συναισθηματική διάθεση. Μην ξεχνάτε ότι και ο φόβος που δημιουργήθηκε στην κρίση πανικού ήταν μια αυθυποβολή την οποία απλά την πίστεψε ο εαυτός σας. Γιατί να μην αλλάξετε το πρόσημο της αυθυποβολής από αρνητικό σε θετικό. Για παράδειγμα :
¨Αισθάνομαι ολοένα και καλύτερα με κάθε ήρεμη και αρμονική αναπνοή. Είμαι απόλυτα ήρεμος/ η και χαλαρωμένος/ η. Το σώμα μου ηρεμεί ολοένα και περισσότερο με κάθε σωστή αναπνοή που παίρνω. Έχω τον έλεγχο του εαυτού μου. Είναι απλά ακίνδυνα συμπτώματα του στρες.¨
Μπορείτε βεβαίως να επιλέξετε την αυθυποβολή που ταιριάζει σε σας. Αποφύγετε όμως το επιτακτικό ύφος και τη λέξη πρέπει. Θέλετε να ηρεμήσετε τον εαυτό σας και όχι να τον πιέσετε παραπάνω.

Συμβουλή 8η : Στρέψτε την προσοχή σας προς τα έξω
Όταν εκδηλώνεται η κρίση πανικού, είναι εξαιρετικά χρήσιμο να αποσπάσετε την προσοχή σας από τις αγχογόνες σκέψεις, που προκαλούν το φόβο. Μπορείτε να την στρέψετε σε ερεθίσματα του εξωτερικού περιβάλλοντος, όπως είναι οι περαστικοί, τα εμπορικά καταστήματα, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει το ενδιαφέρον σας αν δεν είχατε την κρίση. Στρέψτε την προσοχή σας σε οτιδήποτε μπορεί να απασχολήσει το μυαλό σας εκείνη τη στιγμή.

Συμβουλή 9η : Η συζήτηση είναι μια πολύ δραστική τεχνική να σκεφτείτε κάτι άλλο, πέρα από αυτά που έχετε στο νου σας. Αν σας είναι εύκολο τηλεφωνήστε σε ένα φιλικό πρόσωπο που έχει θετική επίδραση σε σας και μπορεί να σας βοηθήσει να ηρεμήσετε, ξεχνώντας για λίγο το φόβο σας.

Συμβουλή 10η : Αποφύγετε την μειωμένη σωματική κίνηση
Όταν εκδηλώνεται κρίση πανικού το σώμα τροφοδοτείται υπερβολικά με ενέργεια προκείμενου να αποφύγει τον κίνδυνο, που λόγω παρερμηνείας και όχι λόγω αντικειμενικής αλήθειας ονομάστηκε κίνδυνος. Αυτή η έντονη τροφοδοσία ενέργειας του σώματος πρέπει να ¨καταναλωθεί¨ ώστε το σώμα να επανέλθει σε επίπεδα ηρεμίας. Άτομο που παθαίνουν κρίση πανικού συνήθως από φόβο μήπως δυσχεραίνουν την κατάστασή τους φοβούνται να κινήσουν το σώμα τους. Αποτέλεσμα αυτού είναι να αργεί να μειωθεί η υπερδιέγερσή τους. Σημαντικό είναι μέσω σωματικής κίνησης να καταναλωθεί όλες οι ουσίες εκλύθηκαν στο σώμα (ορμόνες του στρες, γλυκόζη κ.τ.λ.). Περπατήστε εντονότερα από το συνηθισμένο ή κάντε οποιεσδήποτε κινήσεις έχετε την ευκαιρία να κάνετε.

Οι παραπάνω πρακτικές συμβουλές θα σας βοηθήσουν στην επόμενη κρίση πανικού/ φόβου. Είναι λογικό να μην ταιριάζουν όλες σε όλους. Βρείτε τον δικό σας συνδυασμό και εφαρμόστε τον. Δεν αποτελούν όμως θεραπεία και δεν θα προστατέψουν από την επόμενη κρίση πανικού. Είναι συμβουλές για να αντιμετωπιστεί η δυσκολία της στιγμής.

Άνθιμος Αρουτζίδης – Ψυχολόγος Καλαμαριά Θεσσαλονίκη, Κλινικός Υπνοθεραπευτής, Θεραπευτής βιοανάδρασης, Πιστοποιημένη Βιοανάδραση, Πιστοποιημένη Νευροανάδραση,

Κρίσεις Πανικού,   Κηφισίας 32, Καλαμαριά, Θεσσαλονίκη

Εάν σας άρεσε το άρθρο κοινοποιήστε το...Share on FacebookShare on Google+Tweet about this on Twitter
Comments for this post are closed.